Retrospektywa: Glauber Rocha
Ameryka Południowa od lat stanowi dla nas źródło wyjątkowego, odważnego kina – na każdym festiwalu pokazujemy solidną reprezentację nowych dzieł twórczyń i twórców z tego kontynentu (żeby wspomnieć choćby laureata Grand Prix na 23. NH – Delikwentów Rodrigo Moreno). W tym roku również nie zabraknie nowych tytułów, jednak szczególne miejsce w programie zajmie autor, o którym znakomita część południowoamerykańskich reżyserów może powiedzieć „my wszyscy z niego”.
Bohaterem kolejnej z nowohoryzontowych retrospektyw będzie pochodzący z Brazylii mistrz kina – Glauber Rocha. Twórca niepokorny, potrafiący bezbłędnie połączyć wielką wyobraźnię z surowością przekazu; traktujący swoją sztukę jako narzędzie protestu. Więcej o twórczości Rochy opowiada Marcin Pieńkowski, dyrektor MFF BNP Paribas Nowe Horyzonty i kurator retrospektywy.
Retrospektywa twórczości Glaubera Rochy okiem Marcina Pieńkowskiego
Nie ma chyba drugiego twórcy w historii kina południowoamerykańskiego, który miałby tak wielki wpływ na to, jak to kino wygląda współcześnie. To właśnie z poetyki filmów Brazylijczyka Glaubera Rochy czerpią nowohoryzontowi ulubieńcy – choćby Lisandro Alonso i Kleber Mendonça Filho. Współtwórca legendarnego nurtu Cinema Novo – jednego z najważniejszych zjawisk w kinie XX wieku – funkcjonował na przecięciu sztuki i polityki, religii i rytuału, surowego realizmu i oniryczności, wizualnego szaleństwa i społecznej krytyki. Dla Rochy kino było bronią w walce z dyktaturami, sposobem na zmianę świata, narzędziem protestu i manifestacji. Począwszy od debiutanckiego Szkwału, przez głośne, nagradzane (choćby w Cannes) dzieła pokroju Antonio das Mortes, Bóg i diabeł w krainie słońca, Ziemia w transie, zrealizowany na wygnaniu Lew o siedmiu głowach, po najbardziej radykalny Wiek Ziemi, pozostawał wierny sobie – był absolutnie bezkompromisowy. Kwestionował kolonializm i zachodni imperializm, oddawał głos marginalizowanym, tworząc kino nowofalowe i awangardowe, niezwykle ekspresyjne, gorzkie i nierzadko groteskowe, wolne i wyrafinowane. Kino było dla niego sztuką, rewolucją i polem zażartej polemiki. Zmarł przedwcześnie w wieku zaledwie 42 lat.
W ramach retrospektywy będzie można obejrzeć sześć wspomnianych filmów – wszystkie zostaną pokazane z odrestaurowanych kopii. Poza tym w jej programie znalazł się dokument Cinema Novo Eryka Rochy (syna reżysera), przybliżający genezę słynnego nurtu, oraz jego najnowszy film, zrealizowany z Gabrielą Carneiro da Cunha, Niebo spadło na ziemię, pokazywane na zeszłorocznym festiwalu w Cannes – przepięknie zrealizowane kino postkolonialne, będące zaskakującym rewersem twórczości Glaubera Rochy.
Program retrospektywy – filmy w reżyserii Glaubera Rochy:
- Szkwał (Barravento) | 1962
- Bóg i diabeł w krainie słońca (Deus e o Diabo na Terra do Sol) | 1964
- Ziemia w transie (Terra em Transe) | 1967
- Antonio das Mortes | 1969
- Lew o siedmiu głowach (O Leão das Sete Cabeças) | 1970
- Wiek Ziemi (A Idade da Terra) | 1980
Filmy w reżyserii Eryka Rochy:
- Cinema Novo | 2016
- Niebo spadło na ziemię (A Queda do Céu) | 2024
Partnerami retrospektywy Glaubera Rochy są Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny oraz Ambasada Brazylii w Warszawie, a partnerem medialnym jest portal Pełna Sala.