Jak tęsknota za naturą rymuje się z życiem w mieście i jak kino wpisuje się w nasz współczesny zwrot ku przyrodzie? To pytania, z których wyrasta Garden Party – zielona sekcja tegorocznej edycji festiwalu. W jej ramach zaprezentujemy filmowe spojrzenia na ogrody: od tych wielkich, monumentalnych – jak nowojorski Central Park w obiektywie Fredericka Wisemana, przez przydomowe uprawy – jak Ogród Dereka Jarmana, po bardziej figlarne spojrzenie na naturę jako przestrzeń (często szalonej!) wolności w Koszmarnych podszeptach duetu Renaud Després-Larose i Ana Tapia Rousiouk.
26. Nowe Horyzonty rozkwitną już za nieco ponad trzy miesiące: na kinową, wrocławską część wydarzenia zapraszamy od 23 lipca do 2 sierpnia, a do 9 sierpnia, za sprawą pokazów online, możecie krzewić festiwalowe emocje we własnych domach. Najlepszą przepustką na nowohoryzontowe Garden Party jest niezmiennie karnet, który umożliwi Wam w pełni cieszyć się wszystkimi kolorami festiwalu.
Ogród, czyli…?
Garden Party szuka odpowiedzi na pytania postawione na początku tego tekstu, rozwija jak kłącza i wkracza do filmowych ogrodów, które stają się przestrzenią opowiadanych historii. Krzyżujące się alejki i rozwidlające się ścieżki, symetrie i osie – ale i niespodziewanie perspektywy, efekt aha! Gdzie kończy się zaplanowany park, gdzie zaczyna dzika natura? Czy ogród jest częścią natury czy dziełem sztuki, wymagającym zaangażowania i wyobraźni? A może jest figurą procesu twórczego w nieustannej zmianie? Czy uprawa roślin może być aktem oporu?
Filmowcy traktują czasem ogród jako metaforę – utraconego Edenu, dziecięcej wyobraźni lub sieci władzy. Inni twórcy filmują cierpliwie miejskie parki czy zamknięte luksusowe resorty widząc w nich zwierciadło stosunków społeczno-ekonomicznych. Frederick Wiseman, legenda amerykańskiego dokumentu, sportretował najbardziej znany park świata. W monumentalnym Central Parku (Central Park, 1990) różnorodność prywatnych form ekspresji zderza się z tym, co publiczne i polityczne. W charakterystycznym dla siebie obserwacyjnym stylu, z dystansem i poczuciem humoru, Wiseman przygląda się użytkownikom i pracownikom parku. Podgląda codzienne sytuacje, by stworzyć opowieść o dużo szerszym znaczeniu. Kto i na jakich zasadach ma dostęp do oazy zieleni w miejskiej dżungli, definiuje strukturę społeczeństwa, które z parku korzysta (i w nim pracuje). Starożytna idea ogrodu jako mikrokosmosu, odzwierciedlającego wielki wszechświat, w filmowym ujęciu.
Central Park, reż. Frederick Wiseman
Miejskie parki stają się nie tylko miejscem rekreacji, ale też terenem przygody, ekstazy i wolności. W Liniach pożądania (Desire Lines, 2025) Dane Komljen podąża przez nocny Belgrad za swoim cierpiącym na bezsenność bohaterem, by trafić do świata ukrytego w parkowych zaroślach – przestrzeni spotkań, spojrzeń i efemerycznych relacji. Tam, w gęstwinie ogrodu, zaczyna się druga, psychodeliczna podróż prowadząca do transformacji. Natura przestaje być tłem, lecz staje żywym organizmem, w którym ciała stapiają się z krajobrazem, a granice między ludzkim a nieludzkim ulegają rozpuszczeniu. Ogród jawi się jako miejsce przejścia – być może raj, być może czyściec, być może portal – do innej rzeczywistości.
Linie pożądania, reż. Dane Komljen
Sam proces zakładania i kultywowania ogrodu może być formą pielęgnowania queerowej odrębności i aktem oporu, jak pokazuje to Derek Jarman w Ogrodzie (The Garden, 1990), swoim najbardziej osobistym filmie. Jarman kręcił go, kiedy dowiedział się już o zakażeniu HIV i poświęcił uprawianiu postmodernistycznego ogrodu w Prospect Cottage i pisaniu intymnego dziennika, wydanego później jako Współczesna Natura. Rybacki, drewniany domek stał się azylem reżysera w ostatnich latach jego życia, kiedy postępująca choroba i wzrastająca homofobia nie zachęcały do życia w Londynie. Uprawa ogrodu na skalistym, smaganym wichrem wybrzeżu wymagała hartu ducha. Tak samo jak kręcenie filmu w tych surowych warunkach. Ogród był medytacją nad własną śmiertelnością, a także rozliczeniem z konserwatywną Wielką Brytanią lat 80. i 90., azylem przed światem zewnętrznym i miejscem sacrum.
Ogród, reż. Derek Jarman
Uprawa roślin może być nie tylko indywidualnym aktem oporu, ale też kolektywną walką z globalizacją i formą kultywowania lokalnych zwyczajów. Dzikie rośliny (Wild Plants, 2016) w reżyserii Nicolasa Humberta to dokumentalna i poetycka zarazem podróż przez postindustrialne Detroit, południową Dakotę oraz Zurych i Genewę. Obraz przyrody, która kiełkuje spomiędzy betonowych pęknięć i potrafi przetrwać nawet na miejskich nieużytkach. Film pokazuje codzienność ludzi, dla których ogrodnictwo staje się formą filozofii – twórców nowej formy zielonego aktywizmu. Od rytuałów pielęgnacji i uprawy po idee wzrostu, cierpliwości i odporności – ogrodnictwo zaangażowane to nie tylko metafora, ale i praktyka.
Dzikie rośliny, reż. Nicolas Humbert
W bezpiecznej przestrzeni ogrodu mogą się zakorzenić i rozkwitnąć delikatne idee. Można też złamać wszystkie zasady klasycznej sztuki ogrodniczej, zatrzeć granice i pozwolić na swobodny remiks gatunków. Zwykły miejski lasek, zarośnięty chaszczami, może stać terenem relaksu i figlarnej zabawy. W Koszmarnych podszeptach (Nightmare’s Advice, 2026) reżyserski duet Renaud Després-Larose i Ana Tapia Rousiouk daje nam wgląd w, chaotyczne niczym chaszcze, życie doktorantki z Montrealu. Dręczona bezsennością, przerywaną atakami somnambulizmu, Lucie stara się napisać pracę doktorską o motywie gry. W szponach nudy przeradzającej się w prokrastynację, sama zaczyna grać: w zielone, w spacery, w romanse, w przyjaźni. Czwarta przyroda w postaci odradzającego się dzikiego parku wyzwala bohaterkę od zobowiązań i pozwala odkryć swoją naturę. Zmysłowy, lekki i wyrafinowany zarazem film w duchu Rohmera i Honga.
Koszmarne podszepty, reż. Renaud Després-Larose i Ana Tapia Rousiouk
Wraz z ogrodniczkami i ogrodnikami ekranu zapraszamy do sensualnej przechadzki po zarastającym Montrealu i Belgradzie, ruderalnych habitatach wybrzeża Normandii i hrabstwa Kent, gruzińskich sadach i… polskich ogródkach działkowych. Zza listowia krzewów, na dzikiej łące i w przystrzyżonej trawie, pod orzechami i palmami, wśród jabłoni i cisów – co i rusz przeświecają ciała i emocje.
Ta zieleń buzuje życiem!
Ewa Szabłowska, Jan Topolski, Anna Winkler – kuratorzy Garden Party
Pełny program sekcji zostanie ogłoszony 7 lipca 2026. Wspólnie z Concordia Design szykujemy dodatkowo pokaz-niespodziankę, o którym więcej napiszemy wkrótce.